skip to Main Content

Гормоны которые влияют на вес / Çəkiyə təsir edən hormonlar

Çəki və hormonlar – bir-biri ilə çox əlaqədədirlər. İnsanın hormonal balansı, xüsusi ilə qadında həmişə – menstrual tsiklinin fazasından, ilin fəslindən, yaşdan və əhval-ruhiyyədən asılı olaraq dəyişir, bununla bərabər insanın xarici görünüşü də gah çəkinin artması gah da azalması tərəfə dəyişir

Bir çoxumuz bəzən bu sualı verə bilirik : niyə mən öz qidalanmama fikir verib, aktiv həyat tərzini sürməklə bərabər, çəki itirmirəm ?

Buna səbəb hormonal disbalans ola bilər. Çəki itkisinə təsir edən bir sıra hormonlar mövcuddur. Bu prosesi aktivləşdirmək üçün hər birinə müxtəlif cür yanaşmaq lazımdır. Gəlin bu hormonlara baxaq.

Serotonin və kortizol :

Serotonin – çox vacib neyromediator və hormon olub, hərəkət aktivliyini, emosional ruhun yaxşılaşmasını və ünsiyyətçiliyi artırır, triptofan adlanan aminoturşudan əmələ gəlir.

Tədqitlar təsdiq edib ki, depressiya, narahatçılıq və yuxusuzluq çox zaman serotoninin çatmamazlığı ilə bağlıdır. Amma bu hormonun qanda miqdarını artırsaq, bu simptomlar aradan qalxır.

Qida ilə əhval-ruhiyyənin arasındakı əlaqə, triptofanın serotoninə keçmə yolundan asılıdır. Lakin serotoninin miqdarını artırmaq üçün triptofan pəhrizini tutmaq bəs eləmir. Triptofan digər amin turşularla reaksiyaya girməlidir ki, sinir txumasına daxil ola bilsin. Bunun üçün bizə köməkçi – karbohidratlar lazımdır.

Karbohidratların mənimsənilməsi üçün insulin ifraz olunur, o da qana aminoturşuların qana ifrazını stimullaşdırır, həmçinin triptofanın da. Aminturşu qanda konsetrasiya olur, bu da onun hematoensofalik baryerdən (yəni beyinə) keçmə şansını artırır. Sırf bu səbəbdən əhval-ruhiyyənin pis olan zamanlarda biz şirniyyat istəyirik.

Əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmaq üçün triptofanla zəngin ərzaqlardan (ət, pendir, paxlalılar) istifadə edin və onları yüksək karbohidrat saxlayan ərzaqlarla bir yeyin : düyü, yulaf, tam taxıllı çörək. Formula belədir : triptofanla zəngin ərzaq + böyük porsiya karbphidrat = serotoninin artması.

Həmçinin stress zamanı aclıq yaradan hormonlardan biri də kortizoldur.

Kortizol – stress hormonudur, sizin stressə olan reaksiyanızı kontrol edir. Əgər Siz özünüzü çoxlu stressə – yuxusuzluqla, gərgin iş rejimi ilə ya qeyri-düzgün qidalanma ilə,məruz edirsinizsə bu sizin orqanizmdə kortizolun artıq miqdarının qalmasına səbəb olur. Bundan başqa bir çox insanlar stressi şirniyyat ya yağlı qida ilə “söndürmək” xoşlayır, bu da artıq kiloqrammlara və santimetrlərə dönüşür.

Kortizolun miqdarını necə azaldaq :

Özünüzü hər gün heç olmazsa yeddi saatlıq yuxu ilə təmin edin. Rasionunuza triptofan və melotonin ilə zəngin ərzaqlar daxil edin. Bunlara kəsmik, hind toyuğu, albalı, kivi aiddir.

Daha az kofeindən istifadə edin və yatmaqdan 2 saat öncə telefon və digər qadjetlərdən istifadə eləməyin.

Bunlardan başqa bizim qidalanma davranışımızı idarə edən bir qrup da hormon var : leptin və qrelin.

Leptin – polipeptiddir. Adipositlər (piy toxuması), plasenta, mədənin selikli qişası, skelet əzələləri, süd vəzilərinin epitelisi tərəfindən sekresiya olunur. Aclıq hissini və insulin sekresiyasını azaldır. Energetik mübadiləni requlə edir. Yuxu azlığı zamanı bu hormonun miqdarı azaldığına görə siz yeməkdən sonra doymağınızı hiss etmirsiniz. Bundan başqa qidanıza omeqa-3 ilə zəngin ərzaqları daxil edin,  məsələn, balıq, ət və çia toxumları.

Qrelin – iştahı kontrol edən hormondur. O aclıq hissinin yaranmasına cavabdehdir, mədə, nazik bağırsaq tərəfindən ifraz olunur, ordan qana keçir. Aclıq hissinin yaranması qrelinin hipotalamusa olan təsirindən yaranır.

Sirr olaraq deyim ki, əgər kardioiş ilə bir saat məşğul olsaz, sonrakı 12 saat ərzində yemək istəmirsiniz. Hərəkət qrelinin miqdarını azaldır və leptinin miqdarını artırır. Bu da iştahı azaldır.

Digər hormon qruppu isə, demək olaraq əsası, insulin və somatotrop hormonlarıdır.

İnsulin – mədəaltı vəzi tərəfindən ifraz olunan hormondur, qanda qlükozanın (şəkərin) miqdarını tarazlıyır. İnsulinin disbalansı zamanı çəki itirmək çox çətinləşir. Əgər gün ərzində çoxlu şirniyyat yeyirsinizsə, bu hormonu lazım olduğundan çox işlədirsiniz deməkdir. Qanı şəkərdən təmizləyərkən insulin şəkəri piyə çevirir. Beləliklə, şəkərli yeməklərlə qidalanan zamanı insulin sintezi artır, yedikcə şirniyyatı da təkrar yağda olan tələbatımız artır. İnsulin öz-özlüyündə enzimin – piyi əridən fermentin sintezini zəiflədir,  ona görə belə dissonans yaranır : hormonun səviyyəsi artır, ferment azalır və piy toplanır.

Somatotrop hormon – ya boy hormonu, ya somatotropin hipofizdə ifraz olunur və orqanizmin formalaşmasında və yetişməsində vacib rol oynayır. Boy hormonunun səviyyəsi uşaq və yetişkənlik dövründə maksimal səviyyədə olur, bütün mübadilə proseslərinin yüksək səviyyəsini təmin edir. Onun sekrsiyasını periodik baş verir, hər 3-5 saatdan bir səviyyəsi artır, xüsusən yuxu zamanı, yuxuya gedəndən 1-2 saat sonra səviyyəsinin yüksək vaxtıdır. Əgər uşaqlıqda bu hormon boya cavabdehdirsə, yaşlandıqca piy mübadiləsinə cavabdeh olur.

Hormon öz təsirinə görə anabolikdir,yəni zülal sintezini stimulə edir və onun parçalanmasına mane olur, piy mübadiləsini aktivləşdirir, piy sintezini azaldır və parçalanmasını sürətləndirərəq əzələ kütləsinə çevrilir. Yəni enerji öncə piy hesabına istifadə olunur, karbohidrat bvə zülal hesabına deyil. Məntiqli düşünsək, orqanizmdə somatotropinin artması nəticəsində əzələ kütləsinin miqdarı artaraq, piy kütləsini yandırır. Yəni, piy toxumasının artmamasl ilə bədən kütləsinin artması baş verir, əzələ kütləsi hesabına.

Bu hormonlardan başqa estrogen və testosteron da var.

Kişi hormonu olan testosteron həm kişi, həm qadının metobolizminə cavabdehdir. O orqanizmdə zülalın toplanmasına yardım edir. Onun çatmamazlığı piy toxumasının əmələ gəlməsinə və əzələ kütləsinin azalmasına gətirib çıxarır, bu da öz növbəsində metobolizmi zəiflədir. Bundan əlavə, testosteronun defisiti xolesterinin və triqlesiridlərin artmasına səbəb ola bilər. Bütün bunlar çəkinin artmasına səbəb ola bilir.

Testosteronun səviyyəsini necə artıraq :

Özündə bitki estrogenini saxlayan ərzaqların – məsələn soyanın miqdarını azaldın. Çalışın xəmir yeməklərini, alkohol və şirin içəcəklərin miqdarını azaldın ki, onlar testosteronun səviyyəsini azaldır.

Estrogen – qadının cinsiyyətini göstərən əlamətlərinin (döş və yan) inkişafına cavabdeh olan hormondur. Çəkinin menopauza zamanı artması ilə estrogen arasında sıx əlaqə var. Bu etapda bizim bütün hormonların səviyyəsi azalır, amma buna baxmayaraq estrogenon səviyyəsinin aşağı olmasına baxmayaraq, proqesterondan yuxarıdırsa, qarın bölgəsində piyin artmasına səbəb ola bilər.

Estrogenin səviyyəsini necə balanslaşdıraq :

Estrogen və proqesteronun balansını saxlamaqdan ötrü, liflərlə zəngin olan tərəvəzləri süfrənizdə bol edin. Bundan başqa qırmızı ətin, şəkər saxlayan ərzaqların miqdarını azaldın, həmçinin fiziki məşqlə mütəmadi məşqul olun.

Metobolizmi, yəni maddılır mübadiləsinin sürətinə qalxanabənzər vəzinin hormonları cavabdehdir.

Qalaxanabənzər vəzinin hormonları olan T3 və T4 bədən kütləsinin miqdarını tənzimləyir. Bu maddələr metobolizmin sürətini təyin edir. Hipoterioz, yəni bu hormonların çatmamazlığı, həmçinin az aktivli qalxanabənzər vəzi metobolizmin ləngiməsinə səbəb ola bilər, nəticədə bədən kütləsi arta bilir. Bu həmçinin, daimi yorğunluq və həzm problemləri ilə müşayiət olunur.

Qalxanabənzər vəzinin hormonların səviyyəsini necə artıraq :

Soyanın, yodun,kofeinin və rafininə olunmuş karbohidratların miqdarını azaldın. Çoxlu zülal yeyin. Rasiona brokkoli, şomu və kələm əlavə edin. Çalışın tez-tez günün altında vaxt keçirin və stress situasialardan uzaq durun

Кто сказал что полезная еда не вкусная? / Kim dedi ki, sağlam qida dadsızdır?

Kim dedi ki, sağlam qida dadsızdır ? Xüsusən bu qarabaşaq yarmasına aiddir. Bu yarmadan olan yeməklərin hamısı darıxdırıcı deyil. Qarabaşağı yalnız suda bişirərək hazırlamırlar, həm də … Sizinlə qarabaşaqdan olan ən sevdiyim reseptlərdən biri ilə bölüşmək istərdim. Həm yağsız mal əti ilə, həm də toyuğun döş əti ilə bişirmək olar.

Bir porsiya üçün lazımdır :

  • Qarabaşaq yarması – 50 q ( 2 x.q. )
  • Yağsız mal əti – 100 q
  • ya toyuq döşü – 80 q
  • Təzə şampinyonlar – 100 q
  • 10 % yağlılıqda xama – 20 q ( 1 x.q. )
  • Bibər ya bolqar bibəri – 1 ədəd

Bir porsiyanın kalorajı :

Mal əti ilə – 395.3 kkal, Z/Y/K – 30.1/17/32
Toyuq döşü ilə – 297 kkal, Z/Y/K – 30.1/6.2/32

Necə bişirək  :

Öncəliklə qarabaşaq  yarmasını yaxşıca yuyuruq.
Sonra əti xırda-xırda doğrayırıq.
Daha sonra sobada bişirmək üçün qabı götürürük və sıra ilə :
öncə əti, sonra duz ( çox tökməyin ), sonra qarabaşaq, sonra isə öncədən doğranmış və isti su ilə yaxalanmış göbələyi qoyuruq.
Daha sonra qabı ağzına qədər su ilə doldururuq və xama və bibər qoyuruq.
Qabı 200 dərəcəyə qədər qızdırılmış sobaya 45 – 50 dəqiqəyə qoyuruq.
Bu zamandan sonra xörək masaya qoyula bilər.

Nuş olsun !

Гипотиреоз - что это такое, симптомы, диагностика и лечение / Hipotireoz -nədir, simptomları, diaqnostika və müalicəsi

Hipotireoz – qalxanabənzər vəzinin hipofunksiyası ilə xarakterizə olunan kliniki sindromdur. O, qalxanabənzər vəzin işinin pozulmaları arasında ən çox rast onunan patologiyadır. Hipotireoz birincili – qalxanabənzər vəzinin toxumasının destruksiyası və həcminin azalması , autoimmun tireodit (atrofik ya hipertrofik forma) , əməliyyatsonrası  (q/b vəzin hissəvi ya tam rezeksiyası zamanı) ,

tirotoksikozun müalicəsi nəticəsində, yod çatmamazlığı nəticəsində, tireoid hormonların biosintez defektləri, tirostatiklərin istifadəsi (litiy, yod) ; ikincili – hipofizar, hipotolamik (üçüncülü), keçici, yarımkəskin, ağrısız və doğuşsonrası tireoidit.

Etiologiya :

Gəlin birincili hipotireozun səbəblərinə baxaq :

  • qalxanabənzər vəzin inkişaf anomaliyaları ( onun diskeneziyası və ektopiyası)
  • yoddefisitli xəstəliklər, kretinizm daxil olmaqla
  • tiroiditlər ( autoimmun, ağrısız,doğuş sonrası, yarımkəskin, fibroz)
  • tiroidektomiya
  • q/b vəzin radioaktiv yodla terapiyası ya şüalanması
  • tiroid hormonların biosintezinin pozulması zamanı ( ferment sistemlərin anadan gəlmə defektləri, yodun çatmamazlığı və s)
  • tirostatik dərman terapiyası ( yod, litiy, tirostatik preparatları )
  • yodun miqdarını artıran preparatların uzunmüddətli qəbulu (kordaron, amiodaron)

İkincili hipotireozun səbəbləri :

  • hipopituitarizm
  • TTH izolə olunmuş çatmamazlığı ( anadangəlmə ya qazanılmış )
  • hipofizin infarktı və şişləri
  • hemoxromatoz
  • bədxassəli şişləri hipofizə olan metastazları

Üçüncülü hipotireoz isə tiroliberinin ifrazı və əmələ gəlməsinə cavabdeh olan hipotalamik mərkəzlərin birincili zədələnmələri zamanı əmələ gəlir.

Şikayətləri :

 Hipotireozun simptomları – ümumi zıiflik, iş qabiliyyətin aşağı düşməsi, əzələlərin qıc olması, oynaqlarda ağrılar, ətraflarda hiss olunan hərəkətliyin azalması, yüksək dərəcədə halsızlıq, yuxululuq, depressiya, sinir sisteminin funksiyalarının pozulması ( yaddaşın zəifləməsi, unutqalıq, diqqətin, intellektin və ətrafa marağın azalması, yavaşıyan danışıq ), soyuğa tolerantlığın, bədən kütləsinin artması ilə bərabər iştahsıhın, bədən temperaturunun, ürək döyüntülərinin (bradikardiya) və tənəffüs tezliyinin azalması, dərinin quruluğu, saçın tökülməsi, səsin qalınlaşması, ürəkbulanma, qəbizlik, cinsi funksiyanın pozulması (   qadınlarda aybaşının pozulması, tam onun kəsilməsinə qədər, kişilərdə isə libido və potensiyanın azalması ), vətər reflekslərinin azalması, artralgiya, dərinin selikli qişasının ödemi, xüsusən ayaqlarda.

Diaqnostika :

 Hər hansı hipotireozun müayinəsi zamanı qan zərdabında TTH ( tireotrop hormon ) səviyyəsi vacibdir – hipotireozun ən həssaz göstəricisidir və sərbəst T4 səviyyəsi. Birincili hipotireoz zamanı hipofizin ikincili zəiflətməsi olmadığına görə sərbəst T4 səviyyəsinin aşağı olması ilə bərabər TTH səviyyəsi yüksək olur. İkincili hipotireoz zamanı isə həm T4, həm TSH səviyyəsi aşağı olur (bəzən TTH səviyyəsi normal qalır, amma o zaman da bioloji aktivliyi zəif olur).

Köməkçi müayinələrdən isə – xolesterinin səviyyəsi hipotireoz zamanı çox zaman artıq olur, qələvi fosfatazanın səviyyəsi isə aşağı olur. Həmçinin hipotireoz zamanı anemiya da çox hallarda inkişaf edir.

 Müalicə :

Birincili hipotireoz zamanı levoteroksin ( L-tiroksin, eutiroks və s) ilə əvəzedici terapiya aparılır. Preparatın dozası TTH normada saxlamaq üçün seçilir. Əvəzedici terapiya zamanı hipotireoz simtomları tez aradan qalxır, həmçinin mübadilə prosesləri normallaşır.

Сухофрукты при диете. Сухофрукты для похудения в Баку / Arıqlama zamanı quru meyvələrdən istifadə etmək olar mı?

Əgər arıqlayan bir qızdan soruşsaq ki, ən çox bu yolda ona nə çatmır, bir çox hallarda qızlar – şirniyyat deyəcək ! Axı şirniyyatsız biz əsəbi, hirsli, ağır düşünən  və unutqan oluruq. Bir çoxları üçün şirniyyatın olmaması böyük stressdir. Stress zamanı isə arıqlama prosesi çox zəif və maraqsız olur.

Niyə şəkər və adi konfetlərləri quru meyvələri ilə əvəz eləməyək ? (PS: quru meyvələrdən olan konfet resepti sonda olacaq). Üstəlik quru meyvələr çox faydalıdır, tərkibi vitamin və liflərlə zəngindir. Gün ərzində bir neçə ədəd quru meyvə əhval-ruhiyyəni qaldıracaq, toxluq hissi bəxş edəcək və beyini faydalı şəkərlərlə təmin edəcəkdir.

Quru meyvələri necə seçək ?

Siz nə vaxtsa təbii yolla qurudulmuş meyvələri görmüsünüz ? Bir qayda olaraq onlar eybəcər, büzülmüş, solmuş rəngdə olur. Çünki təbii yolla qurudulma zamanı oksidləşməyə məruz qalır və qaralırıar. Bəs Siz heç düşünmüsünüz ki, mağaza rəflərində olan quru meyvələr niye belə parlaq və rəngarəngdir ?

Hər şey ona görədir ki, qurudulma zamanı, daha doğrusu sonra onları xüsusi bokslara salırıar və orada kükürd tozunu yandırırlar. Əmələ gələn kükürd qazı meyvələri bürüyüb, üzərində qabıq əmələ gətirir və onların oksudləşməsinin qarşısını alır, mikroblardan qoruyur və istiadə müddətini uzadır. Həmçinin onlara parlaqlıq və yumşaqlıq əlavə etmək üçün quru meyvələri yağ ilə ( məsələn qliserinlə ) emal edirlər. Bir də onları seçərkən iyinə də fikir verin. Solyarka (dizel yanacağı) ya benzin iyi, meyvələri qurutmaq üçün müxtəlif apparatlardan keçməsini göstərir.

Quru meyvələrin işləndiyi konservant , kükürd dioksidi ya E 220, kiçik dozalarda istifadə üçün icazə verilir. Amma, adətən quru meyvələrin üzərində bu maddələrin miqdarı yazılmır, istehsalçıların da bu maddədən diqqətlə istifadəsinə inam olmadığına görə diqqətli olmaq lazımdır.

Diqqət eləməyin səbəbi isə kükürd dioksidi , E 220 konservantı insan orqanizminə zərərdir. O allergen, toksiki və konserogen təsirlərə malıkdir. Bu maddənin neqativ təsiri, onun həmçinin B12  və B1 vitaminlərini parçalamağına görədir. Kükürd dioksidinin yüksək miqdarı ilə emal olunan quru meyvələrin istifadəsi aşağıdakı simptomlara səbəb olur :

  • boğazda quruluq və öskürək
  • həzmin pozulması, mədədə ağırlıq, ishal
  • baş ağrıları
  • qusma və ürəkbulanma
  • burun tutulması, rinit

E 220 ilə emal olunmuş quru meyvələrdən allergiya və böyrək çatmamazlığəndan əziyyət çəkən insanlara ziyandır. Allergik reaksiya boğulma, ağciyər ödemi, astmatik tutma ilə ola bilər. Bu maddənin orqanizmdən çıxarılmasında böyrəklər iştrak edir deyə, xəstə böyrəyə malik olan insanlar da bu maddənin yüksəs konsetrasiyası ilə mübarizə apara bilməz.Həmçinin, ən böyük ziyanı yaşlı insanlara, balaca uşaqlara və hamilələrə verə bilər. İstifadə norması E 220-nin 1 kq çəkiyə 0.7 mq qədərdir.

Bəs kükürd dioksidinin miqdarını necə azaldaq ?

E 220 əlavəsi suda çox yaxşı həll olur. Quru meyvələri 18-25 dərəcə suda saxlayın. Suda 20-30 dəqiqə saxlayıb, suyu bi neçə dəfə dəyişin. Meyvələri suda 1.5 saaydan artıq saxlamayın, sulanacaqlar. Bunu istifadədən öncə edin ki, xarab olmasınlar. Əgər su isti olsa quru meyvələrdən qlükoza da yuyulacaq.

Quru meyvələrdən konfetlər :

 Tərkibi :

  • 100 q qaysı
  • 100 q gavalı
  • 100 q xurma
  • 100 q kişmiş
  • 100 q qoz
  • bir qədər kokos lopası, kakao, kunjut, xırdalanmış çiy araxis (xarici bəzək üçün), limon (istəyə görə)
  • 100 q belə konfet özündə 344 kkal, 6.2 q zülal, 16 q yağ, 48 q karbohidrat saxlayır.

 yuyub qurulayın. Xurmadan çəyirdəyini çıxarın. Bütün quru meyvələri və qozu yetəri qədər iri hissələrə doğrayın. Blenderde bir qədər xırdalayın, amma çox saxlamayın ! Qarışım homojen olmalıdır, amma bununla belə tərkibindəki hər bir məhsul  hiss edilməlidir. Limonun xırdalanmış qabığını və bir az suyunu bura qatın. Çox yaxşı qarışdırın. Mütləq dadına baxın. Əslində limonsuz da olar, rseptdə o yox idi, amma o qarışıma bir qədər sitrus ətri qatır və şirinliyini azaldır. Müxtəlif boşqablara kokos lopası, kunjutlu kakao və xırdalanmış çiy araxisi qoyun.

İndi 2 yolu var : ya bütün konfetləri düzəldib, sonra xaricdən səpirsiniz, ya konfeti edən kimi xarıcini səpirsiz və s. Amma nəzərə alın ki, öncə konfeti düzəltsəniz, onlar bir qədər quruyur və xarici qatı pis yapişir. Hazır konfetləri soyuducuya 1 saatlıq qoyun.

Back To Top